Er is kennis vereist van de werkzaamheid die beoordeeld moet worden. Bij leidinggevenden is die kennis over het algemeen aanwezig. Degenen die niet over deze kennis beschikken moeten eerst onderzoek doen naar de betreffende werkzaamheid.
De risico-evaluatie omvat
- een beschrijving van de essentiële vereisten voor de taak en de werkomstandigheden en
- een meting van het stressniveau op basis van een risicoscore.
Deze risicoscore geeft aan hoe waarschijnlijk fysieke overbelasting is. Hoe hoger de score, hoe hoger het risico. De waarschijnlijkheid van fysieke overbelasting heeft betrekking op een doorsneepopulatie van gezonde en normaal opgeleide werknemers.
De gebruiker heeft de keus tussen twee tools:
Beide worden in Europa gebruikt.
In verband met de kwaliteit moet de speciale handleiding van beide tools (KIM en MAC) zorgvuldig geraadpleegd worden.
Doelstellingen
- een beschrijving van de essentiële vereisten voor de taak en de werkomstandigheden
- meting van het stressniveau
- objectieve risico-evaluatie – berekening van een risicoscore
- indicatie van ‘interventiepunten’ (herontwerp en/of medische zorg)
Beoogde gebruikers, voorwaarden voor gebruik
- Goede kennis van het te beoordelen werk
- Basiskennis van veiligheid en gezondheid op het werk (arbo)
- geen speciale ergonomische opleiding
- gezond verstand
Inspanningen
Als er voldoende informatie en kennis over de werkzaamheid aanwezig is: slechts enkele minuten.
Als er niet voldoende informatie beschikbaar is, moet er eerst onderzoek gedaan worden naar de betreffende werkzaamheid en bewegingen. In dat geval hangt de inspanning af van de ingewikkeldheid van de werkzaamheid, het aantal bewegingsherhalingen en de werkomstandigheden. Gemiddeld zal dit ongeveer 20 minuten kosten.
Hulpmiddelen
Voor risico-evaluatie op niveau II (doorlichting) zijn twee geldige methoden beschikbaar:
Key Item Method (KIM) or
Manual Handling Assessment Chart (MAC)
Beide methoden
- zijn speciaal ontwikkeld op basis van de Richtlijn van de Raad inzake het manueel hanteren van lasten
- zijn gebaseerd op biomechanische, fysiologische en psycho-fysiologische grondbeginselen
- zijn op validiteit en betrouwbaarheid getest
- worden al enige jaren toegepast
De twee methoden geven vergelijkbare resultaten.
Beide methodes richten zich op risico-evaluatie van knelpunten, niet op de bepaling van overbelasting en druk tijdens een hele werkdag of gedurende een heel leven. Het gebruik ervan is niet of beperkt mogelijk als werkzaamheden ingewikkeld zijn of vaak veranderen.
Opmerkingen
Een risico-evaluatie op het niveau van een doorlichting (screening) kan kenmerken van fysieke belasting op het werk vaststellen, knelpunten aantonen en aangeven wat eraan gedaan kan worden.
Principe: belangrijke kenmerken van de werkzaamheid worden d.m.v. een puntenschaal geclassificeerd en er wordt een risicoscore berekend.
Net als bij
niveau Iworden verschillende belastende factoren in beschouwing genomen:
- biomechanische belasting van beenderen, gewrichten en spieren als gevolg van actiekrachten en van beperkingen aan de houding
- vermoeide spieren als gevolg van het intensief, frequent of voortdurend genereren van krachten
- belasting van het hart- en vaatstelsel als gevolg van hoge fysieke belasting
- belemmeringen door kenmerken van de last (log, glad, heel groot)
- kans op ongeval door kenmerken van de last (heel zwaar, heet, scherp, beweeglijk)
- kans op ongeval door kenmerken van de werkomgeving (oneffen of gladde bodem, weinig ruimte om te bewegen, obstakels, onvoldoende verlichting)
De risicoscore geeft aan hoe waarschijnlijk fysieke overbelasting is. Hoe hoger de score, hoe hoger het risico. De waarschijnlijkheid van fysieke overbelasting heft betrekking op een doorsneepopulatie van normaal opgeleide en gezonde werknemers.
Om de risico’s voor individuele werknemers te beoordelen moeten nog andere factoren in ogenschouw worden genomen. De werknemers loopt misschien gevaar als hij/zij:
- lichamelijk ongeschikt is voor het uitvoeren van de betreffende werkzaamheid;
- ongeschikt(e) kleding, schoeisel of persoonlijke bezittingen (bij zich) draagt;
- niet voldoende of niet-relevante kennis of opleiding heeft.
Met het oog op een multi-factoranalyse kan verwezen worden naar de factoren opgesomd in Bijlagen I en II.
Adviezen voor gebruikers
Exacte metingen van ingevoerde gegevens zijn in theorie mogelijk. In de praktijk is het zo dat sommige factoren gemakkelijk meetbaar zijn, maar andere niet. Het gewicht van de last kan gemeten worden met een veerunster en het aantal handelingen kan geteld worden, maar metingen van actiekracht, wrijvingsweerstand en lichaamshouding zijn ingewikkeld en duur.
Voor een even grote nauwkeurigheid wordt het principe van de berekende schatting gebruikt: alle factoren worden gerubriceerd door middel van specifieke beoordelingsschalen met een minimum- en een maximumwaarde. Op het niveau van de doorlichting wordt hiermee voldoende nauwkeurigheid bereikt.
Voor de interpretatie van de risicoscore moet met deze beperkte nauwkeurigheid rekening gehouden worden. De focus ligt op de knelpunten en de risicogebieden – niet op de afzonderlijke risicoscore. Op die manier is er voor de meeste werkzaamheden een voldoende risico-evaluatie beschikbaar. In bepaalde gevallen is een goede risico-evaluatie op dit niveau niet mogelijk. In dat geval zijn er twee mogelijkheden:
- als de situatie onduidelijk is of de resultaten niet acceptabel zijn, moet nadere informatie – bijvoorbeeld het subjectieve oordeel van de werknemers over de werklast of klachten – bekeken, besproken en gezamenlijk geïnterpreteerd worden;
- als een grotere nauwkeurigheid en een meer gedetailleerde risico-evaluatie noodzakelijk zijn moet er een gedifferentieerde analyse uitgevoerd worden op niveau III.
Om fouten te vermijden moeten alle scores kritisch beoordeeld worden. De resultaten moeten tegen ervaring afgezet worden; de door de werknemer ondervonden subjectieve belasting moet vergeleken worden met gegevens over klachten of absentie.
Wanneer er een risico-evaluatie op het niveau van een doorlichting uitgevoerd wordt, bestaat de kans op beoordelingsfouten of misinterpretaties. Potentiële bronnen kunnen onvoldoende kennis over het te evalueren werk hebben en er kan sprake zin van subjectieve misinterpretaties, incorrecte invoergegevens en rekenfouten.
